INTERVIEWS

What moves an artist?

What is art for artists?

How did they begin?

What tips would they like to share?

Michiel Kranendonk

Schilder, beeldhouwer, graficus

September 2026

Michiel Kranendonk is schilder, beeldhouwer en graficus, maar bovenal een aandachtige kijker. Zijn
landschappen ontstaan buiten, waar hij urenlang zoekt naar het moment waarop licht, water en landschap
samenvallen. Hij schildert naar de waarneming, maar laat zich ook leiden door verbeelding, intuïtie en de
‘binnenbeelden’ die zich aandienen. In zijn werk komen ambacht, natuur, de Gulden Snede, zijn eerste
levensjaren in Nigeria en klimaat samen. Voor Michiel begint kunst met verwondering: wie werkelijk leert
kijken, ziet meer — en gaat misschien ook meer houden van wat er te beschermen valt.

Michiel Kranendonk.

Waar het begon: van politicologie naar schilderkunst

Hoe is de kunst op je pad gekomen?

Ik studeerde politicologie in Leiden. Dat vond ik verschrikkelijk saai, vooral de methoden en technieken van sociaal wetenschappelijk onderzoek. Al dat abstracte en conceptuele geouwehoer; ik kon er weinig mee. Tijdens de colleges zat ik voortdurend te tekenen. Op een gegeven moment dacht ik: wat doe ik hier eigenlijk? Ik keek uit het raam, naar de prachtige wereld om me heen, terwijl ik binnen zat te studeren. Mijn moeder vond dat ik iets nuttigs moest gaan doen voor de samenleving. Daarom was ik politicologie gaan studeren. Maar het tekenen bleef trekken. Ik kocht een aquareldoos en begon landschappen te schilderen. Aanvankelijk wilde ik vooral ontdekken of ik talent had. Langzaam maar zeker werd ik gegrepen door de schilderkunst. Ik merkte hoeveel plezier ik eraan beleefde en kreeg steeds meer vertrouwen in mijn eigen kunnen.

Na een jaar dacht ik: dit is wat ik wil. Ik ga naar de kunstacademie.

״Mijn moeder vond dat ik iets nuttigs moest gaan doen voor de samenleving. Daarom was ik politicologie gaan studeren. Maar het tekenen bleef trekken. Ik kocht een aquareldoos en begon landschappen te schilderen. ״

'Cirque des mains': monotype-pastel, 28x38cm

Vijf jaar Minerva: geen specialist, maar een generalist

Je was 21 toen je aan de kunstacademie begon. Wat zocht je daar?

Ik wilde zoveel mogelijk leren. Niet alleen schilderen, maar het hele ambacht doorgronden. Ik wilde begrijpen hoe verf werkt, hoe je kleuren mengt, hoe je licht op een doek krijgt en hoe je een beeld opbouwt. Ik was enorm gedreven en gretig om alle kennis in me op te nemen.

Ik begon aan de Wackers Academie in Amsterdam, maar daar vond ik de mogelijkheden te beperkt. Je kon er vooral schilderen; grafiek en beeldhouwen kwamen nauwelijks aan bod. Ik wilde breder worden opgeleid. Zo kwam ik terecht bij Academie Minerva in Groningen, waar onder andere Matthijs Röling lesgaf. Hij was een fantastisch, figuratief schilder maar helaas moesten we hem doorgaans uit de kroeg ophalen om ons les te komen geven. Ook zag ik op Minerva prachtig werk ontstaan.

Ik heb er vijf jaar gestudeerd, van 1987 tot 1993. In die tijd hield ik me bezig met olieverf, aquarel, grafiek en beeldhouwen. Eigenlijk ben ik altijd een generalist geweest. Dat is in de kunstwereld niet per se handig. Mensen willen je graag met één discipline associëren: je bent dé stilleven schilder, dé beeldhouwer van dieren of dé specialist in kleurenhoutsnedes. Als je meerdere dingen doet, ben je minder gemakkelijk herkenbaar. Maar zo zit ik nu eenmaal in elkaar. Ik vind het leuk om verschillende technieken te onderzoeken en me nieuwe dingen eigen te maken.

Kleuren houtsnede: een ambacht dat kan verdwijnen

Welke technieken hebben je tijdens je opleiding het meest gevormd?

Ik heb er onder meer kleurenhoutsnede geleerd. Dat is een prachtige techniek, die veel vakmanschap vraagt. Er was een docent, Wim van Veen, die een hele generatie kunstenaars in deze techniek opleidde. Hij inspireerde een groep mensen om met kleurenhoutsneden te werken en daarin bijzonder werk te maken. Daardoor besefte ik hoe belangrijk een goede docent is. Wanneer zo iemand vertrekt en zijn kennis niet wordt doorgegeven, kan een hele techniek verdwijnen. Je ziet hoe kwetsbaar ambachtelijke kennis is. Er hoeft maar één generatie te ontbreken en iets wat jarenlang zorgvuldig is opgebouwd, gaat verloren. Dat vind ik zorgelijk. Ambachtelijke technieken verdienen bescherming. Ze zijn niet zomaar inwisselbaar. Het kost jaren om zulke kennis op te bouwen, maar je kunt haar in korte tijd kwijtraken.

Olieverf: leren kijken naar licht

straatje-achter-dom-schemering-monotype-pastel-70x42-5cm-verb-best-300k_orig.jpg

Drift Utrecht (tegenlicht, winter, nocturne): monotype/pastel, 70x42,5 cm.

Naast kleuren houtsnede leerde je op Minerva ook schilderen. Hoe ging dat in zijn werk?

Ik leerde schilderen naar de waarneming, met olieverf, aquarel, alle technieken die daarbij horen. Ook tonaal schilderen: licht en donker, en vooral hoe je licht schildert. Een docent als Diederik Kraaijpoel was daarin heel belangrijk. Hij zette tijdens zijn lessen dagelijks een stilleven onder een spot, dat wij vervolgens gingen schilderen. Daardoor leerde je heel precies kijken naar wat licht met een voorwerp doet. Hoe het ergens op valt, waar de schaduwen ontstaan en hoe je die verschillen met olieverf kunt weergeven. Licht schilderen is een vak op zichzelf. Ik ben blij dat ik die ambachtelijke basis heb meegekregen.

Het belang van licht

Als je buiten schildert, wat maakt dat je op een bepaalde plek je ezel neerzet?

Vaak is het licht doorslaggevend. Ik schilder veel op Terschelling, waar ik graag op de fiets rondrijd tot ik iets tegenkom wat me raakt. Dan denk ik: o, dít wil ik schilderen. Het is vaak de manier waarop het licht op een landschap valt die me grijpt en maakt dat ik het wil vastleggen. Ik houd erg van tegenlicht. Aan zee zie je bijvoorbeeld hoe de zon op het water fonkelt. Door dat tegenlicht worden vormen vereenvoudigd, terwijl het oppervlak juist heel levendig wordt. Je krijgt een spel van licht, reflecties en donkere partijen. Dat maakt het spannend. Maar ook een zonnige dag met scherpe schaduwen vind ik interessant. Ik heb bijvoorbeeld afgelopen week de Oudegracht geschilderd met pastel. Het zonlicht viel op het groene water en de bomen wierpen hun schaduwen erop. In dat water gebeurde ontzettend veel: lichtvlekken, schaduwen, schitteringen. Je probeert al die indrukken in korte tijd vast te leggen in een schilderij. Water is sowieso een fascinerend onderwerp. Het is niet alleen iets wat je schildert; het weerspiegelt ook de wereld eromheen. Daardoor verandert het voortdurend. En het hoeft niet altijd zonnig te zijn. Op een mistige dag wordt het licht diffuus en kan een landschap veranderen in een mysterieuze wereld. Ook dat kan me enorm aanspreken.

״Vaak is het licht doorslaggevend. Ik schilder veel op Terschelling, waar ik graag op de fiets rondrijd tot ik iets tegenkom wat me raakt. Dan denk ik: o, dít wil ik schilderen. Het is vaak de manier waarop het licht op een landschap valt die me grijpt en maakt dat ik het wil vastleggen. ״

Je schildert dus niet alleen wat je ziet, maar vooral wat het licht met je waarneming doet?

Ja, je kunt op dezelfde plek komen en toch steeds iets anders zien. Het licht bepaalt vaak waarom ik ergens door gegrepen word. Dan denk ik: wauw, wat is dit prachtig, dit wil ik vastleggen. Dat is ook de uitdaging: hoe vang je dat ene moment? Je hebt misschien twee, drie of vier uur terwijl het licht alsmaar verandert. Op zulke momenten voel ik heel sterk dat ik leef. Je staat midden in het landschap en reageert op wat er gebeurt. Je kunt niet alles van tevoren bedenken, want het licht verandert terwijl je schildert. Je probeert die ene ontmoeting met het landschap, dat specifieke moment, in verf te vertalen. Dat maakt buiten schilderen voor mij zo bijzonder.

Verwondering: opnieuw leren kijken

Hoe beïnvloedt het schilderen de manier waarop je naar de wereld kijkt?

Ik denk dat je door het schilderen veel bewuster gaat kijken. Toen ik begon met schilderen, zag ik bijvoorbeeld een boom soms alsof ik hem voor het eerst zag. Je gaat details opmerken die je anders gemakkelijk over het hoofd ziet.

Maar die verwondering is niet vanzelfsprekend. Je kunt haar ook kwijtraken. Je raakt gewend aan je omgeving, neemt alles voor lief en kijkt niet meer echt. Dan verdwijnt er iets. Voor mij is het als kunstenaar belangrijk om die verwondering levend te houden. Ik heb ook periodes gehad waarin ik geen inspiratie meer had. Achteraf denk ik dat ik de knop van de verwondering had uitgezet. Het is bijna een keuze: stel je je open voor wat er om je heen gebeurt, of niet? Je kunt zo opgaan in de dagelijkse dingen dat je vergeet echt te ervaren wat er om je heen gebeurt. Je eet zonder je eten werkelijk te proeven, of loopt door een landschap zonder het echt te zien. Zo kun je ook door het leven gaan zonder je bewust te zijn van de wereld waarin je leeft.

Schilderen dwingt me om stil te staan. Om te kijken. Om opnieuw te ontdekken wat er eigenlijk allemaal is.

״Schilderen dwingt me om stil te staan. Om te kijken. Om opnieuw te ontdekken wat er eigenlijk allemaal is. ״

De kunst van het observeren

Wat brengt die manier van kijken je, behalve inspiratie voor je schilderijen?

Je gaat meer van de wereld houden. Als je een landschap intensief observeert en schildert, ontwikkel je er een band mee. Je ziet wat het bijzonder maakt en gaat het koesteren.

Daarom denk ik dat landschapsschilders bijna vanzelf natuurbeschermers worden. Wat je schildert, wil je behouden. Je hebt gezien hoe mooi het is en hoeveel er verloren kan gaan.

Dat geldt niet alleen voor kunstenaars. Iedereen die leert tekenen, leert beter kijken. Je moet observeren, keuzes maken, verbanden ontdekken. En hoe beter je kijkt, hoe meer je gaat zien.

Ik zou daarom willen dat kinderen op school veel meer tekenen. Niet alleen om ze kunstenaar te laten worden, maar om ze gevoeliger te maken voor hun omgeving. Laat ze een boom tekenen, een sloot, een landschap. Dan moeten ze er echt naar kijken. Ze ontdekken vormen, kleuren en details die ze anders niet zouden opmerken.

Als je op die manier liefde voor de natuur ontwikkelt, kan dat ook invloed hebben op de keuzes die je later maakt. Je wilt immers beschermen wat je waardevol vindt.

״Als je op die manier liefde voor de natuur ontwikkelt, kan dat ook invloed hebben op de keuzes die je later maakt. Je wilt immers beschermen wat je waardevol vindt. ״

Kunst en klimaatverandering

West-Terschelling en Vlieland in de verte, tegenlicht - aquarel, 44,5 x 75cm

Kan kunst ook een rol spelen in de strijd tegen klimaatverandering?

Absoluut. Ik denk dat landschapsschilders daarin meer van zich mogen laten horen. Wij voelen heel sterk wat er op het spel staat, juist omdat we zoveel tijd buiten doorbrengen en de landschappen intensief observeren. Op Terschelling bijvoorbeeld ervaar je hoe bijzonder een landschap is. Je ziet het licht, het water, de veranderingen van het getij. Tegelijkertijd weet je dat zulke gebieden kwetsbaar zijn en dat klimaatverandering hun toekomst bedreigt. Je zou een tentoonstelling kunnen organiseren met schilderijen van prachtige landschappen, met daarbij de boodschap: dit is wat we op het spel zetten. Niet alleen met cijfers en grafieken duidelijk maken wat er verloren kan gaan, maar mensen het ook laten voelen. En je zou kinderen kunnen laten tekenen. Laat ze naar buiten gaan en een landschap vastleggen. Door het tekenen leren ze de schoonheid ervan kennen. Zo geef je iets door wat moeilijk op een scherm over te brengen is: een persoonlijke ervaring van de natuur.

Een generatie die minder kijkt

Maak je je zorgen dat we het observeren verleerd zijn?

Ja. Ik vind het een groot risico dat kinderen steeds meer achter schermen opgroeien en minder buiten zijn. Als de natuur hun niets meer zegt, als ze de schoonheid ervan niet meer ervaren, waarom zouden ze er dan zorgvuldig mee omgaan? Je kunt moeilijk verwachten dat iemand zich verbonden voelt met iets waar diegene nooit echt contact mee heeft gemaakt. De telefoon biedt voortdurend prikkels, maar vraagt niet noodzakelijk dat je aandachtig kijkt. Schilderen en tekenen doen dat wel. Je moet de tijd nemen, goed waarnemen en ontdekken wat je ziet. Ik denk dat we het kunstonderwijs daarom veel meer zouden moeten stimuleren. Niet als een luxe of een extraatje, maar als een wezenlijk onderdeel van de ontwikkeling van kinderen. Als je leert kijken, wordt de wereld groter. Je ontdekt hoeveel er te zien is. Dat is een rijkdom die je je hele leven kunt meenemen. Je wordt rijk door goed te kijken. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar ik meen het echt. De wereld heeft zoveel te bieden als je bereid bent haar aandacht te geven.

Nigeria: contact met de Afrikaan in mezelf

Je hebt als kind drie jaar in Nigeria gewoond. Welke betekenis heeft die periode voor je gekregen?

Lange tijd had ik niet zo door hoe belangrijk die jaren voor me waren geweest. Ik was drie toen we uit Nigeria vertrokken. Pas later ben ik me gaan realiseren dat Afrika bij mij hoort. Tijdens een familieopstelling kwam dat heel sterk naar voren. De begeleider stelde voor om Nigeria, mijn geboorteland, op te stellen. Toen gebeurde er iets bijzonders: ik begon helemaal te stralen. Het voelde alsof ik Afrika al die tijd niet echt had meegenomen in mijn leven. Ik besefte dat die periode, hoe jong ik ook was, deel van me is gebleven. Ik herken iets van de sfeer en de energie in mezelf. Sindsdien ben ik daar bewuster contact mee gaan maken. Dat heeft ook invloed gehad op mijn kunst. Ik ben meer vanuit mijn verbeelding gaan werken en heb kleur een grotere rol gegeven.

Van de man van de grijzen naar kleur

Koninkrijk-van-de-turquoise-stad-pastelgauache47-x-36-cmcorrbest-donkerder-1920x2301.jpg

Koninkrijk van de turquoise stad - pastel gouache, 47x36 cm

Hoe heeft die hernieuwde verbinding met Nigeria je kunst veranderd?

Op de academie werd ik de man van de grijzen genoemd. Ik schilderde vooral naar de waarneming. Later ontdekte ik een andere manier van werken, waarbij ik niet uitging van wat ik voor me zag, maar van beelden die van binnenuit kwamen. Ik kwam in contact met Michiel Dhont, bij wie ik leerde om vanuit mijn onderbewuste te werken. Je maakte bijvoorbeeld vlekken en ging vervolgens kijken welke beelden daarin ontstonden. Michiel noemde dat ‘binnenbeelden’. Dat was voor mij heel verfrissend. Het voelde alsof ik een nieuwe bron van inspiratie aanboorde. Ik begon veel kleurrijker te werken. Er kwamen sprookjesachtige, herkenbare figuren en beelden tevoorschijn. Ik ontdekte dat ik kleuren kon kiezen die ik met mijn verstand nooit zou hebben gebruikt. Soms pak ik tijdens het schilderen intuïtief een oranje krijtje en denk ik: waarom kies ik nu deze kleur? Als ik vanuit de waarneming zou werken, zou ik die keuze misschien nooit maken. Maar juist die intuïtieve kleuren combinaties blijken soms heel goed te werken. Ik heb daardoor geleerd dat niet alles vanuit je hoofd hoeft te komen. Je kunt ook vertrouwen op wat zich tijdens het maken aandient.

״Soms pak ik tijdens het schilderen intuïtief een oranje krijtje en denk ik: waarom kies ik nu deze kleur? Als ik vanuit de waarneming zou werken, zou ik die keuze misschien nooit maken. Maar juist die intuïtieve kleuren combinaties blijken soms heel goed te werken. ״

De helende werking van kunst

Wat heeft het werken met die binnenbeelden je geleerd over de betekenis van kunst?

Dat kunst niet alleen gaat over het maken van een mooi schilderij. Beelden kunnen je ook helpen om contact te maken met jezelf. Het werken vanuit je onderbewuste heeft voor mij iets weg van kunsttherapie.

Je ontdekt dingen die je niet van tevoren had bedacht. Soms herken je iets van je innerlijke kind, soms komen er gevoelens of ervaringen naar boven waar je niet gemakkelijk woorden aan kunt geven. Het beeld wordt dan een manier om met jezelf in gesprek te gaan. Dat vind ik een bijzondere kant van kunst. Het kan een helende werking hebben, omdat je via het maken iets uitdrukt wat anders misschien verborgen blijft. Voor mij vielen die ontdekkingen ook samen met het opnieuw toelaten van de Afrikaanse kant in mezelf. De kleuren werden uitbundiger, de beelden vitaler. Ik weet niet of je dat rechtstreeks aan Nigeria kunt toeschrijven, maar voor mij voelt het alsof ik daarmee iets heb teruggevonden wat al die tijd in me aanwezig was.

Koningskind bij maanpoort - gemengde techniek 39x55cm.

De gulden snede: de verborgen orde van de wereld

Je houdt je ook bezig met de gulden snede. Wat fascineert je daarin als schilder?

Op de academie leer je iets over compositie. Je leert bijvoorbeeld dat het vaak beter werkt om het belangrijkste onderwerp niet precies in het midden te plaatsen, maar op een punt waar het beeld meer spanning krijgt. Dat heeft onder meer te maken met verhoudingen zoals die van de gulden snede.

Later ben ik me daar verder in gaan verdiepen. Ik keek naar kunstenaars uit de Renaissance en ontdekte hoeveel aandacht er was voor geometrie en compositie. Bij kunstenaars als Botticelli zie je hoe zorgvuldig een schilderij kan zijn opgebouwd. Toen ik een boek over de gulden snede vond, ging er een wereld voor me open. Ik ontdekte dat ook oude culturen, zoals de Grieken, Egyptenaren en Romeinen, veel belang hechtten aan geometrie. Die hoorde bij hun manier van denken over kunst, schoonheid en de wereld. Als je die geometrie beter begrijpt, ga je ook hun kunst en cultuur anders bekijken.

Wat me vooral fascineert, is dat je bepaalde verhoudingen niet alleen in kunstwerken tegenkomt, maar ook in de natuur. Je gaat anders kijken naar vormen van bladeren, dieren en het menselijk lichaam. Je ontdekt structuren en verhoudingen die je eerder misschien niet waren opgevallen.

De heilige geometrie

Wat betekent de gulden snede voor jou, buiten de compositie van een schilderij?

Ik zie de gulden snede als onderdeel van een grotere orde. In boeken over heilige geometrie wordt beschreven hoe mensen vroeger geometrische verhoudingen verbonden met hun begrip van de schepping. Dat vind ik interessant, omdat het je uitnodigt om de wereld niet uitsluitend als een verzameling losse dingen te zien. Je kijkt naar een boom en ziet niet alleen een boom, maar ook de structuren en verhoudingen waaruit hij is opgebouwd. Je gaat verbanden zien tussen vormen die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken lijken te hebben. Voor mij raakt dat aan het besef dat alles met elkaar verbonden is. Ik geloof dat er een schoonheid en samenhang in de wereld aanwezig is die we niet altijd meer waarnemen.

Dat besef kan ook tot meer nederigheid leiden. We zijn geneigd te denken dat we de wereld volledig kunnen verklaren en beheersen. Maar misschien moeten we soms een stap terug doen en opnieuw leren kijken naar wat er al is.

We leven in een tijd waarin we de natuur uitputten en beschadigen. Als we meer oog krijgen voor de samenhang en schoonheid ervan, kan dat ons helpen om er met meer respect mee om te gaan.

Rijnland capriccio- Houtsnede, 22x35 cm

Met behulp van een gulden-snede-passer zijn alle belangrijke compositiepunten bepaald, waaronder de top van de kathedraaltoren. Zo ontstaat een harmonieus en evenwichtig geheel.

״Ik geloof dat er een schoonheid en samenhang in de wereld aanwezig is die we niet altijd meer waarnemen. Dat besef kan ook tot meer nederigheid leiden. We zijn geneigd te denken dat we de wereld volledig kunnen verklaren en beheersen. Maar misschien moeten we soms een stap terug doen en opnieuw leren kijken naar wat er al is. ״

-Michiel Kranendonk

Hoe blijf je geïnspireerd?

Wat doe je als de verwondering verdwijnt en het schilderen niet meer vanzelf gaat?

Ik heb periodes gehad waarin mijn inspiratie vrijwel helemaal weg was. Ik was behoorlijk geblokkeerd geraakt door teleurstellingen, afwijzingen en kritiek. Ik trok me te veel aan van wat anderen vonden en verloor het contact met mijn eigen plezier in het maken. Een boek dat me toen heeft geholpen, is The Artist’s Way van Julia Cameron. Daarin beschrijft ze allerlei oefeningen om je creativiteit weer op gang te brengen. Een daarvan is het schrijven van morning pages: iedere ochtend vrijuit schrijven, zonder jezelf te censureren of bezig te zijn met het resultaat. Dat klinkt eenvoudig, maar het kan helpen om ruimte te maken in je hoofd en weer in contact te komen met wat er in je leeft. Cameron beschrijft ook oefeningen waarbij je bewust tijd maakt voor je innerlijke kunstenaar: eropuit gaan, iets nieuws ontdekken, jezelf voeden met ervaringen.

Dat boek is voor mij een zegen geweest. Door zulke oefeningen kon ik langzaam weer ontdekken wat me plezier gaf en wat ik zelf wilde maken.

Daarnaast zoek ik inspiratie door eropuit te trekken. Ik bezoek tentoonstellingen en musea, kijk naar het werk van andere kunstenaars en ga naar plekken waar ik graag ben. De Wadden zijn voor mij bijvoorbeeld een voortdurende bron van inspiratie. Het licht, de getijden, de veranderingen in het landschap: daar word ik steeds opnieuw blij van.

Spelen: de bron van creativiteit

Wat heb je in de loop der jaren over je eigen manier van werken geleerd?

Dat spelen als kunstenaar ontzettend belangrijk is. Het is de basis van creativiteit. Als kind teken je vaak zonder dat je je afvraagt of het goed is. Je probeert iets, je maakt iets, je begint opnieuw. Maar op school leer je al snel dat je serieus moet zijn. Ik kreeg op middelbare school vaak te horen dat ik te speels was, alsof dat iets was wat ik moest afleren. In de kunst is het juist essentieel dat je kunt blijven spelen. Dat je jezelf toestaat om dingen uit te proberen die misschien nergens toe leiden. Dat je werk maakt dat niet meteen serieus of geslaagd hoeft te zijn. Je moet jezelf de ruimte geven om te experimenteren. Soms ontdek je juist dan iets wat je anders nooit had gevonden. Ik maak regelmatig contact met mijn innerlijk kind en luister dan op welke manieren hij meer zou willen spelen in het schilderen of in speelse technieken zoals monotype.

״Ik kreeg op de middelbare school vaak te horen dat ik te speels was, alsof dat iets was wat ik moest afleren. Spelen . ״

Wat geef je beginnende kunstenaars mee?

Wat zou je willen meegeven aan iemand die net begint met schilderen of tekenen?

Blijf geloven in het oorspronkelijke vuur dat je ooit voelde. Dat enthousiasme waarmee je begon, dat gevoel dat je iets móét maken omdat je het zo leuk vindt: probeer dat te beschermen. Er zullen momenten komen waarop je vastloopt. Misschien krijg je kritiek, word je afgewezen of weet je niet meer wat je wilt maken. Dan moet je manieren vinden om weer bij jezelf terug te komen. Voor de een helpt een boek als The Artist’s Way, voor de ander werkt het om iedere ochtend te schrijven, naar buiten te gaan of een nieuwe techniek uit te proberen.

Wat voor jou werkt, moet je zelf ontdekken.

Maar blijf vooral spelen. Blijf dingen doen omdat je ze leuk vindt, ook als anderen er niet direct het nut van zien. Je hoeft niet voortdurend bezig te zijn met de vraag of iets goed genoeg is of wat de buitenwereld ervan zal vinden.

Soms moet je gewoon beginnen en kijken waar je uitkomt.

״Blijf vooral spelen. Blijf dingen doen omdat je ze leuk vindt, ook als anderen er niet direct het nut van zien. Je hoeft niet voortdurend bezig te zijn met de vraag of iets goed genoeg is of wat de buitenwereld ervan zal vinden. ״

Wie is kunstenaar?

Denk je dat iedereen een kunstenaar kan zijn?

Ik denk dat iedereen een creatieve vonk in zich heeft. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat je schildert of beeldhouwt. Ik ken bijvoorbeeld iemand die fantastisch is in het bouwen van schuren. Hij is ontzettend creatief en stopt daar al zijn energie in. Iedereen heeft een eigen manier om iets te maken, te bedenken of vorm te geven. De vraag is vooral: waar ligt jouw kracht? Waar wordt je enthousiast (uit Grieks ‘van God vervuld’) van? Waar raak je zo in op dat je de tijd vergeet? Ik geloof dat het voor ieder mens belangrijk is om die creativiteit te kunnen uiten. Het lijkt me bijna een eerste levensbehoefte. Toch wordt creativiteit vaak ondergewaardeerd. We leggen veel nadruk op het cognitieve (linker hersenhelft), op kennis verzamelen, analyseren en presteren. Maar tekenen, schilderen en andere creatieve activiteiten activeren de rechterhersenhelft (die linker kant van je lichaam aanstuurt) en spreken ook een andere manier van denken aan. Met het activeren van je rechter hersenhelft via tekenen ontwikkel je je intuïtie, kun je beter verbanden zien, je verbeelding gebruiken en je verhouden tot het grotere geheel. Dat is niet alleen belangrijk voor kunstenaars. Het kan mensen helpen om zich evenwichtiger te voelen en met meer aandacht in de wereld te staan. Het belangrijkste is dat je die creatieve vonk niet laat uitdoven en in mijn ervaring is contact maken met je bron van creativiteit in jezelf , je innerlijk kind of innerlijke artiest, daarvoor van groot belang.